Get Adobe Flash player

Stopień pokrewieństwa to liczbowe oznaczenie odległości genealo­gicznej między dwiema spokrewnionymi (nie powinowatymi) osobami. W linii prostej we wszystkich metodach obliczania pokrewieństwa obli­cza się go w ten sam sposób – liczba pokoleń minus jeden (na przykład dziadek i wnuk to trzy pokolenia; trzy minus jeden równa się dwa, czy­li dziadek i wnuk są krewnymi drugiego stopnia).

W linii bocznej metody obliczania stopnia pokrewieństwa są różne. W myśl prawa rzymskiego i współczesnych prawodawstw świeckich równa się on sumie osób w obu liniach prostych, aż do wspólnego przodka, bez liczenia samego przodka (tak zwana komputacja rzym­ska). W prawie kościelnym (tak zwana komputacja kościelna lub kano­niczna) orzeka się, że krewni w linii bocznej z tego samego pokolenia są ze sobą spokrewnieni w takim stopniu, w jakim każdy z nich jest spo­krewniony ze wspólnym przodkiem, czyli bracia są krewnymi pierwsze­go stopnia, a siostry cioteczne – krewnymi drugiego stopnia. Jeżeli ob­liczenia dotyczą krewnych z różnych pokoleń, to stopień pokrewień­stwa między nimi jest taki, jak stopień pokrewieństwa między osobą z linii o większej liczbie filiacji (pokoleń) a protoplastą.

W genetyce stopień pokrewieństwa wyznacza liczba relacji genealo­gicznych (koicji, czyli małżeństwa wspólnych przodków, oraz filiacji, czyli pokoleń) między dwiema osobami niezależnie od tego, czy jest to linia prosta, czy boczna. Rodzice, rodzeństwo oraz dzieci są krewnymi pierwszego stopnia, pozostali członkowie rodziny – odpowiednio wyż­szego. Na przykład siostry cioteczne będą krewnymi trzeciego stopnia; wnuk siostrzeńca – czwartego stopnia, prapradziadek – także czwar­tego, ale jego siostra już krewną stopnia piątego. Genetyczny stopień pokrewieństwa (współczynnik F) odzwierciedla biologiczne pokre­wieństwo – proporcję genów odziedziczonych po wspólnym przodku. Krewni pierwszego stopnia mają wspólną połowę genów, krewni dru­giego stopnia mają wspólną jedną czwartą genów, krewni trzeciego stopnia – jedną ósmą genów. (Równanie matematyczne do określenia wspólnych genów to: 1/2 do F-tej potęgi, przy czym F to genetyczny stopień pokrewieństwa). Jeżeli dwie osoby, dla których ustalamy sto­pień pokrewieństwa genetycznego, mają więcej niż jednego wspólne­go przodka, należy obliczyć oba współczynniki wzdłuż obu linii pokre­wieństwa, a następnie je zsumować.

Im niższy (czyli bliższy) stopień pokrewieństwa, tym więcej wspól­nych genów odziedziczonych po wspólnym przodku. Wraz z tym wzrasta także prawdopodobieństwo zachorowania na te same choro­by. Bliźnięta jednojajowe częściej chorują na te same choroby niż ich rodzeństwo, a rodzeństwo częściej niż kuzyni lub wujkowie. Jeżeli w rodzinie jest więcej przypadków danej choroby, znaczy to, że wię­cej osób posiada predyspozycję genetyczną i ryzyko zachorowania jest większe, niż gdyby w rodzinie był tylko jeden przypadek danej choro­by wieloczynnikowej. Dlatego warto wiedzieć, kto na co w rodzinie chorował.